قم از نگاه بیگانگان: )7( ایرانگردان فرانسوی

"اما حضور انگلیسیان در خلیج فارس و نفوذ آنها در مرکز، دولت ایران را وا می‌داشت که روابط با انگلیس را در اولویت قرار دهد، بویژه که انگلیسیها دیپلمات نیرومندی چون سرجان ملکم را در برابر سرهنگ گاردان قرار داده بودند، از این رو گاردان بدون آنکه کاری از پیش ببرد در سال??9081 ایران را ترک کرده و تا مدت سی سال مناسبات ایران و فرانسه به تعلیق افتاد. دانشمند و جهانگرد فرانسوی اوژن فلاندن که در زمان محمد شاه قاجار در سالهای 1840 - 1841 میلادی (برابر1256 - 1258 ق،1219 - 1221 ش) به اتفاق هنرمند هموطن خود پاسکال کست‌به ایران آمده و آثار تخت جمشید و نقش رستم را مانند بسیاری آثار تاریخی دیگر ایران به دقت دیده و بررسی نموده، ماجراهای این مسافرت و دست‌آوردهای آن را به تفصیل نگاشته است. باید آثار باستانی ایران، خواه بزرگ یا کوچک را مورد تحقیق قرار داده از کوچکترین چیزی که می‌شود به روحیات و احوال اجتماعی، صنعتی و تاریخ ملل پی برد صرف نظر نکنیم، به علاوه در ابنیه و تمدن قدیم و جدید پارت و ایران دقت کامل کنیم‌». (3) خطای بزرگ فلاندن صرف نظر از درستی و یا نادرستی گزارش اوژن فلاندن از وضع قم و حرم مطهر حضرت معصومه(س) با قاطعیت می‌توان گفت که اظهارات او در باره هجرت امام موسی بن‌جعفر(ع) به ایران، و باور شیعیان مبنی بر عروج جنازه وی به آسمان، بی‌پایه است زیرا منابع شیعی متفقند که: «سندی بن‌شاهک به دستور هارون عباسی، به وسیله غذای آمیخته با زهر و یا خرمای زهرآلود، آن حضرت را مسموم کرد.".