خاطرات آیت الله اراکی

"[هر تنگنا]طلاب را دلداری می‌داد و اگر پیش‌آمدی می‌شد برای طلاب کارسازی می‌کرد در آن زمان چند اتفاق افتاد هرچند بر آن نیستم که در این خاطره‌گویی ناب و کم‌مانند و از منابع دست اول-در شرح تأسیس حوزه در قم-رشته‌ی سخن گسسته شود،از مهار قلم دریادآوری نکته‌هایی با اشاره دریغ دارم:نکته‌هایی سودمند،با نگاهی معطوف به روش‌شناسی تاریخ شفاهی: تفاوت خاطره،تابعی از متغیر شاکله؟ در مقایسه‌ای میان دو تن از اصحاب و یاران مؤسس حوزه،بیش از پیش اطمینانمی‌یابیم که:در استناد به خاطره،نباید زودباور باشیم!درحالی‌که از عالم بر آوازه‌ایچونان مرحوم میرزا خلیل کمره‌ای خواهیم شنید که: «وجوهاتی که به دست مرحوم حائری می‌رسید،با نقش خادم‌اش کربلایی علیتقسیم می‌شد»، هم‌اکنون اما سخن از نقش مرحوم حاج شیخ محمد تقی بافقی‌ست؛به عنوانمقسم شهریه در عصر حائری! در این بخش از خاطره‌های آیت الله اراکی سخن از صحنه‌سازی‌هایی در قم درروند کشف حجاب اجباری‌ست؛چنان‌که هرچند-از روزن اشاره‌هایی مبهم-نمی‌توانتماشاگر صحنه‌هایی بود که از آن سخن رفته است،این واقعیت اما روشن است که: مراسم کشف حجاب اجباری در قم را با سیاستی برنامه‌ریزی کرده بودند که ازنگاه مؤسس حوزه پنهان نباشد:زمان و مکان جشن‌ها را به گونه‌ای ترتیب دادهبودند که او در مسیر خود به صحن-برای نماز جماعت مغرب و عشا-ناگزیرتماشاگر گوشه‌ای از آن مراسم باشد. شرایط اقتصادی حوزه در آن روزها فرصتی فراهم شده است تا این پرسش را در میان بگذاریم که:وضع مالی حوزه درآن روزها چگونه بوده است؟ از آیت الله پرسش می‌شود:هزینه‌ی شهریه و حقوق ماهانه-در اراک و قم-چهقدر بوده است؟ هرچند دقیق به یاد ندارد،پرسش را اما بی‌پاسخ نمی‌گذارد و می‌گوید: شهریه[ای که حاج شیخ می‌پرداختند و حوزه‌ای را با آن مدیریت می‌کردند]آنوقت‌ها یادم می‌آید 3 هزار تومان بود.".