پیدایش شعر ضد اشغالگری در ادبیات ایران

در پی تصرف سرزمین‌های قفقازی ایران توسط نیروهای اشغالگر روس در عصر قاجار، ایران اگرچه بخش‌هایی غنی و فرهنگ‌خیز را از دست داد،لکن استیلای روس هرگز نتوانست‌ اصالت مردمان ایرانی آن دیار را به کلی منقطع کند. با جدایی این شهرها و تشدید روحیهء حسرت و ناامیدی در میان ساکنان آن سوی ارس، شاعران عصر قاجار همگام با تحولات اجتماعی ایران،وارد عرصهء آفرینش‌های هنری و ادبی‌ شدند و در مقابل اشغال شهرهای ایرانی به واکنش پرداختند. این واکنش ادبی و سیاسی،جانی تازه در کالبد شعر فارسی در عصر قاجار دمید و بدین‌سان شعر بیداری ایران زمین را پی‌ریزی کرد. البته در کنار شعر،متون نثر این دوره نیز محملی مناسب برای بازتاب جنگ‌های ایران و روس در ادبیات عصر قاجاریه است.همچنین افزون بر شعر فارسی،در آثار گویندگان ترکی‌ و تازی نیز شواهدی از این مسئله دیده می‌شود. نگارنده در این مقاله،ضمن بیان نمونه‌هایی از واکنش شاعران پارسی‌گوی ایران در مقابل‌ اشغال سرزمین‌های قفقازی،این واکنش را به مثابهء«پیدایش شعر ضد اشغالگری در ادبیات‌ فارسی»قلمداد کرده است.