کتابخانه آیت الله العظمی بروجردی (مسجد اعظم)

کتابخانه حضرت آیت‌الله‌العظمی بروجردی (کتابخانه مسجد اعظم قم) یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مراکز علمی و اسلامی ایران است. این کتابخانه به دستور آیت‌الله بروجردی در سال ۱۳۴۰ش در ضلع غربی مسجد اعظم و جوار حرم حضرت فاطمه معصومه(س) افتتاح شد و از آغاز تاکنون با هدف حمایت از پژوهش‌های اسلامی و انسانی فعالیت دارد. بسیاری از منابع آن از طریق وقف و اهدا فراهم شده و بزرگ‌ترین مجموعه اهدایی آن متعلق به حاج محمد رمضانی، مدیر انتشارات کلاله خاور است. آغاز تأسیس کتابخانه به سال ۱۳۳۸ برمی‌گردد، زمانی که آیت‌الله بروجردی دستور داد بخشی از شبستان مسجد برای مطالعه و پژوهش اختصاص یابد. پس از وفات ایشان، کتابخانه در سال ۱۳۴۰ش توسط فرزندش آیت‌الله‌زاده سیدمحمدحسن طباطبایی بروجردی به طور رسمی افتتاح شد. در طول دهه‌ها، کتابخانه توسعه چشمگیری یافته و اکنون از مراکز مهم پژوهشی حوزه علمیه قم به‌شمار می‌رود. تولیت آن از ابتدا تا امروز در خاندان بروجردی استمرار یافته و هم‌اکنون تحت اشراف حضرت آیت‌الله سیدمحمدجواد علوی بروجردی اداره می‌شود. در زمینه مدیریتی، آیت‌الله شیخ ابوالقاسم دانش آشتیانی نخستین سرپرست و مدیر کتابخانه بود که بیش از ۳۸ سال مدیریت آن را برعهده داشت. پس از او شخصیت‌هایی چون آیت‌الله رضا استادی، آیت‌الله حسینی بوشهری، آیت‌الله مقتدایی، حجت‌الاسلام سید علی عماد و حجت‌الاسلام سید حسین میرمعزی این مسئولیت را عهده‌دار شدند. از سال ۱۴۰۳ حجت‌الاسلام فرهاد عباسی ریاست کتابخانه را برعهده دارد. کتابخانه در سه دوره تاریخی اداره شده است: دوره نخست (۱۳۳۸ تا ۱۳۷۶) زیر نظر آیت‌الله دانش، دوره دوم (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۸) تحت مدیریت حوزه علمیه قم، و دوره سوم (از ۱۳۸۸ تاکنون) زیرمجموعه معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه. منابع کتابخانه شامل مجموعه‌های خطی، چاپ سنگی، چاپ‌های کهن، کتاب‌های درسی قدیمی، نشریات، پایان‌نامه‌ها و اسناد است. نسخه‌های خطی آن بالغ بر ۵۲۷۱ جلد در ۷۷۱۲ عنوان است که بخشی از آنها از کتابخانه‌های شخصی آیت‌الله بروجردی و دیگر علما گردآوری شده‌اند. مجموعه چاپ سنگی با بیش از ۱۱۵۰۰ نسخه، یکی از غنی‌ترین آرشیوهای کشور به‌شمار می‌آید. منابع چاپ کهن نیز بیش از ۵۷۰۰ نسخه از دوره قاجار را شامل می‌شود. کتاب‌های درسی تاریخی (بیش از ۴۰۰۰ نسخه) و منابع نادر نظامی، اجتماعی و فرهنگی از دیگر گنجینه‌های ارزشمند آن هستند. همچنین بیش از ۱۳۰۰۰ پایان‌نامه (۹۷۰۰ پایان‌نامه حوزوی و ۳۰۰۰ دانشگاهی) و ۱۳۲۰۰ شماره نشریه در آرشیو آن نگهداری می‌شود. در حوزه نسخ خطی و چاپی، فهرست‌نویسی‌های متعددی از دهه ۱۳۴۰ تاکنون انجام شده که مهم‌ترین آنها فهرست پنج‌جلدی نسخه‌های خطی و فهرست چهارجلدی چاپ سنگی است که با حمایت آیت‌الله علوی بروجردی منتشر شده‌اند. کتابخانه همچنین دارای مجموعه‌ای کم‌نظیر از اسناد مربوط به زندگی و فعالیت‌های آیت‌الله بروجردی است؛ شامل بیش از ۸۰۰۰ سند و دست‌نوشته که تصویری از تاریخ حوزه علمیه در دوران زعامت ایشان ارائه می‌دهد. در مجموع، کتابخانه مسجد اعظم قم امروز نه‌تنها یکی از بزرگ‌ترین مراکز تحقیقاتی حوزه علمیه است، بلکه گنجینه‌ای غنی از تاریخ علمی، فرهنگی و مذهبی معاصر ایران محسوب می‌شود و با بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال، خدمات پژوهشی گسترده‌ای را به‌صورت حضوری و آنلاین ارائه می‌دهد.