پژوهشی درخشان در شناخت و تعیین رباعیات اصیل خیام

 The book of Khayyam's quatrains and Persian Khayyamans is the last work that has been published about measuring and evaluating Khayyam's quatrains and recognizing his original quatrains and separating them from the quatrains attributed to him. In this book, after introducing and criticizing various criteria that Iranian and foreign scholars have used in the last one hundred and twenty years to identify Khayyam's original quatrains, new and innovative methods have been presented. This method is based on three methods of identifying and evaluating ancient sources and paying attention to the principle of repetition and frequency, refining Khayyam's quatrains from the quatrains of other poets attributed to him, and the principle of observing the four rhymes in composing a quatrain in Khayyam's time. In the following, based on these three criteria, 20 original quatrains of Khayyam have been identified and introduced. Also, the 49 quatrains that are most likely to be attributed to Khayyam have been included in the category of "probable quatrains" and finally it has been shown that the attribution of 51 quatrains, some of which are very famous and have always been considered as Khayyam's indisputable quatrains, are rejected or at least considered as suspicious. This valuable work, which is the result of three decades of focused and continuous research by Ali Mir Afzali, is briefly introduced in this article.    .

 کتاب رباعیات خیام و خیامانه‌های پارسی واپسین اثری است که دربارۀ سنجش و ارزیابی رباعیات خیام و شناخت رباعیات اصیل او و جدا کردن آنها از رباعیات منسوب به وی منتشر شده است. در این کتاب، پس از معرفی و نقد و بررسی معیارهای گوناگونی که پژوهشگران ایرانی و خارجی در صد و بیست سال گذشته برای شناخت رباعیات اصیل خیام به کار گرفته‌اند، شیوه‌ای تازه و نوین عرضه شده است. این شیوه مبتنی است بر سه روشِ شناسایی و ارزیابی منابع کهن و توجه به اصل تکرار و تواتر، پالایش رباعیات خیام از رباعیات شاعرانی که به او نسبت یافته است و اصل رعایت قافیه‌های چهارگانه در سرودن رباعی در روزگار خیام. در ادامه بر مبنای این سه معیار، 20 رباعی اصیل خیام شناسایی و معرفی شده است. همچنین 49 رباعی که احتمال انتساب آنها به خیام زیاد است، در دستۀ «رباعیات محتمل» قرار گرفته و در نهایت نشان داده شده است که انتساب 51 رباعی که برخی از آنها بسیار مشهورند و همواره در زمرۀ رباعیات مسلم‌الصدور خیام به شمار آمده‌اند، مردود یا دست کم مشکوک است. این اثر ارزنده که حاصل سه دهه تحقیق و پژوهش متمرکز و مستمر علی میرافضلی است، در این جستار به کوتاهی معرفی شده است.    .