مصطفی عالی افندی و حکیم عمر خیّام

 "Khayyām School" in the quatrain, from the beginning of its development until today, has a history of as long as ten centuries and enjoys a sphere of influence as vast as all the Persian-speaking lands, from the Indian subcontinent to the ends of Anatolia. The list of Khayyam's lovers, companions and followers in Persian quatrain is a long and long list. One of them who is less mentioned in Persian sources is Muṣṭafā ‘Ālī Effendi (d. 1008 AH), a famous Ottoman poet, secretary and historian during the reign of Sultan Salim and Sultan Murad, who wrote poetry in three languages: Turkish, Persian and Arabic and was referred to as " Ālī " in his poems. In 1003 AH, he compiled a book of Persian quatrains to follow Khayyam's quatrains along with detailed biography of his own and that of ‘Umar Khayyām. This book is known as "Badi’ 'al-Raqūm", "Rabi' al-Munzūm" and "Rabi’ 'al-Mursūm". In the present article, I have introduced and reviewed this book of poems.    .

 «مکتب خیّام» در رباعی، از آغاز بالندگی تا امروز، گستره‌ای به طول ده قرن و حوزۀ نفوذی به اندازۀ همۀ سرزمین‌های پارسی‌گوی، از شبه قارۀ هند تا اقصای آناتولی داشته است. فهرست دوستداران، همراهان و پیروان خیّام در رباعی فارسی، نمایه‌ای پُربرگ و بلندبالاست. یکی از ایشان که در منابع فارسی کمتر درباره‌اش سخنی رفته است، مصطفی عالی افندی (د. 1008 ق)، شاعر، منشی و تاریخ‌نگار نامدار عثمانی در دورۀ حکومت سلطان سلیم و سلطان مراد است که به سه زبان ترکی، فارسی و عربی شعر می‌گفت و «عالی» تخلّص می‌کرد. وی در سال 1003 هجری دفتری از رباعیات فارسی را به اقتفای رباعیات خیّام به همراه دیباچه‌ای مفصّل در شرح حال خود و حکیم عمر خیّام ترتیب داد. این دفتر، با نام‌های «بدیع الرقوم»، «ربیع المنظوم» و «ربیع المرسوم» شناخته می‌شود. در نوشتۀ حاضر، به معرفی و بررسی این دفتر اشعار پرداخته‌ام.    .