از ترجمه تا متن قدسی: بازتاب قرائت‌های مختلف در ترجمه‌های کهن قرآن به فارسی

Persian translations of Quranic verses in old interpretations and commentaries of the Quran are valuable sources for collecting and examining the differences in Quranic readings that have been completely neglected in studies concerning Quranic readings. In the following article, the author discusses the methods of obtaining different readings based on the old Persian translations of the Quran, and by presenting various and numerous pieces of evidence, he describes the different ways of understanding and discovering the surviving Quranic readings in the old translations of the Quran, and especially points to examples that the books devoted to differences of readings have not mentioned. By explaining a few examples, the author reminds us that in order to discover Quranic readings in Old Persian translations, historical knowledge of the ancient Persian language and its various dialects, in addition to familiarity with the Arabic language of the Quran, is necessary.

برگردان آیات قرآن در ترجمه‌ها و تفسیرهای کهن قرآن به فارسی منابعی ارزشمند برای گردآوری و بررسی اختلاف قرائات قرآنی‌اند که در تحقیقات قرائت‌شناسی به‌کلی مغفول مانده‌اند. در مقالۀ پیش‌رو، نویسنده از شیوه‌های دستیابی به قرائت‌های مختلف بر اساس ترجمه‌های کهن قرآن به فارسی سخن می‌گوید و با عرضۀ شواهد متنوع و متعدد راه‌های گوناگون فهم و کشف قرائت‌های قرآنیِ بازمانده در ترجمه‌های کهن قرآن را شرح می‌دهد و مخصوصاً به نمونه‌هایی اشاره می‌کند که در منابع اختلاف قرائات ذکری از آنها نیست. نویسنده، با توضیح و تبیین چند نمونه، این نکته را یادآور می‌شود که برای کشف قرائات قرآنی در ترجمه‌های قدیم فارسی، آگاهی تاریخی از زبان فارسی کهن و گویش‌های گوناگون آن، افزون بر آشنایی با زبان عربیِ قرآن، ضروری است.