نسخه‌شناسی مصاحف قرآنی (17) مصاحف به خط حجازی: کهن‌ترین دست‌نوشته‌های قرآنی

Abstract: Ancient Qur'anic manuscripts are generally known as Kufic Qur'ans. Writing the Qur'an in various forms of Kufic script continued until the early 7th century AH. Among these, a category of ancient Qur'anic manuscripts exhibits features rarely seen or entirely absent in other Kufic manuscripts. These Qur'ans, characterized by an overall slant and a tendency to the right, are referred to as Hijazi. This article explores and introduces the most important characteristics of Qur'anic writing in the Hijazi style during the first and early second centuries AH. These features are generally not continued in the Kufic script in subsequent centuries. Therefore, the presence of all or most of these features in an ancient Qur'anic manuscript points to its transcription in the first or early second century AH.

نسخه‌های کهن قرآن عموماً با عنوان قرآن‌های کوفی شناخته می‌شوند. کتابت قرآن با انواع مختلف خط کوفی تا اوایل قرن هفتم هجری ادامه داشته است. در این میان، دسته‌ای از نسخه‌های کهن قرآنی حاوی ویژگی‌هایی اند که در سایر نسخه‌های کوفی بسیار کمتر دیده شده یا اصلاً دیده نشده است. این دسته از قرآن‌ها را که در ظاهر کلی آنها افتادگی و تمایل به سمت راست وجود دارد، حجازی می‌نامیم. مقالۀ حاضر به بررسی و معرفی مهم‌ترین ویژگی‌های قرآن نویسی به سبک حجازی در سدۀ نخست و اوایل سدۀ دوم هجری می‌پردازد. این ویژگی‌ها عموماً در کتابت قرآن به خط کوفی در سده‌های بعدی ادامه نیافته است. بنابراین وجود تمام یا اکثر این نشانه‌ها در یک نسخۀ کهن قرآنی به کتابت آن نسخه در در سدۀ نخست یا اوایل سدۀ دوم هجری اشاره دارد.