بتخانۀ سومنات: مثنوی بازیافتهٔ محمّدسعید حکیم (تنهای قمی) (تقدیم به علی‌اکبر یاغی‌تبار(

Persian literary history records the names of many poetic works whose manuscripts have remained unknown. However, with closer examination of anthologies (jungs) and miscellanies (safīnas), some of these long-lost compositions—often the poet’s only surviving work—can be rediscovered. One such case is the mathnavī The Temple of Somnath (Butkhāna-ye Sūmanāt) by Ḥakīm Saʿīd Qummī, known as Tanhā, which is mentioned in sources from his own time (11th century AH / 17th century CE) but was long considered lost. The present article, based on the author's research in manuscript sources, identifies this mathnavī in a 17th-century safīna. This work, alongside Khurshīd u Mahpāri, represents one of only two known mathnavīs by the poet and offers unique literary interest.  .

در تاریخ ادبیّات فارسی نام و نشان منظومه‌هایی آمده که اثری از آنها تاکنون در منابع خطّی یافت نشده است؛ اما با کمی تفحّص بیشتر از دل برخی جُنگ‌ها و سفینه‌ها می‌توان به تعدادی از این منظومه‌ها که گاهی تنها اثر شاعر نیز هستند، دست یافت. از این میان وصف «منظومۀ بتخانۀ سومنات»، اثر حکیم سعید قمی (تنها) در منابعی از عصر شاعر یعنی قرن یازدهم آمده است؛ در‌حالی‌که تاکنون این مثنوی گمشده تلقی می‌شد. با جستجوی راقم این سطور در منابع خطی، مشخص شد که مثنوی مذکور در سفینه‌ای از قرن یازدهم ثبت شده است. در همین راستا مقالهٔ پیش رو نگاشته شد تا غبار ایام از چهرۀ این منظومه برداشته شود که در کنار «خورشید و مهپاره»، یکی از دو مثنوی در دسترس از شاعر و در نوع خود جالب است.