تک نگاری فاج درباره مجمع البیان و نکاتی درباره آن

In the late fourth century in Baghdād, discussion about the seven readings of the Qur’an, Osman’s Mushaf, and the narratives concerning the collection and the compilation of the Qur’an was a controversial issue. But since various commentary texts havenot yet been published and many of the commentaries of the Qur’an left from the fourth and fifth century are in the form of manuscripts, it is not possible to talk fully of the reverberations of the debates, and their impact on the commentators of that era. However, in some of the published commentaries of the fifth and seventh centuries, a couple of clues can be found regarding this issue. Recently, Fudge in his monograph on Majma’ al-Bayaān has mentioned some useful points about Tabarsi’s use of Mu’tazili’s commentaries. First of all, he refers to the Al-Tahdib commentary by HākemJashmiand explains a little about it. He is almost certain that Tabarsi has made use of HakemJashmi’s Al-Tahdib or some other shared sources. Author in the present paper examines the authenticity of Osman’s Mushaf as well as seven readings, and regarding this matter, he is going to present Fudge’s point of view upon Majma’ al-Bayān.

در اواخر قرن چهارم در بغداد، بحث از قرائت های هفت گانه و مصحف عثمان و روایت های ناظر به جمع و تدوین قرآن، موضوع مناقشه برانگیزی بوده است. اما از آنجا که متن های تفسیری مختلف هنوز منتشر نشده و تفاسیر قرآنی بسیاری از قرن چهارم و پنجم هنوز به صورت خطی باقی مانده، نمی توان به طور کامل از انعکاس مجادلات اخیر و تأثیر آن بر مفسران آن دوران سخن گفت. اما در برخی از تفاسیر منتشر شده از قرن پنجم و هفتم هجری می توان سرنخ هایی از موضوع اخیر یافت. به تازگی بورس فاج در تک نگاری خود درباره مجمع البیان، نکات مفیدی درباره بهره گیری طبرسی از تفاسیر معتزلی آورده است. فاج به تفسیر التهذیب حاکم جشمی اشاره کرده و ابتدا مطالبی درباره او آورده و اشاره نموده که تقریباً قطعی است که طبرسی از التهذیب حاکم جشمی یا منابع مشترکی استفاده کرده اند. نویسنده در نوشتار حاضر بحث وثاقت مصحف عثمانی و قرائت های هفت گانه را مورد مداقه قرار داده است و در این زمینه، دیدگاه فاج را درخصوص تفسیر مجمع البیان ارائه می نماید.