اخلاق ناصرى
خواجه نصيرالدين محمد بن محمد بن حسن طوسى
نسخه 1
قائمة
شناسنامه
المدخل الرئيسي
خواجه نصيرالدين محمد بن محمد بن حسن طوسى، نویسندهالعنوان واسم المؤلف
اخلاق ناصرىالورقة
19 * 5/12.الموضوع
اخلاقاللغة
فارسیالفهرس
-ملاحظات
یادداشت توصیفی : هنگامى كه مؤلف در قهستان مىزيست بنا به درخواست حاكم آن سامان ناصرالدين عبدالرحيم بن ابى منصور ، اين كتاب را به رشته تحرير درآورد . پايه اين كتاب كتاب « طهارة الاعراق » ابن مسكويه است به اضافه دو بخش در تدبير منزل وسياست مدن وبا استفاده از حكايات واخبار وروايات حكماى متقدم ومتأخر بدون التزام به چگونگى آنها ، ودر يك مقدمه وسه مقاله مشتمل بر اقسام ومجموعاً در سى فصل تقسيم شده است . ديباچه اين كتاب در نسخههاى معروف را خواجه پس از آزادى نگاشته وتصريح كرده است كه براى تقيه وحفظ نفس ديباچه سابق را نوشته بود . عناوين كتاب چنين است : مقدمه : در مطالبى كه لازم است قبل از خوض در اين علم دانسته شود . مقاله اول : در تهذيب اخلاق ، مشتمل بر دو قسم : 1 - در مبادى ، مشتمل بر هفت فصل . فصل اول : در معرفت موضوع ومبادى آن . فصل دوم : در معرفت نفس انسانى كه آن را نفس ناطقه خوانند . فصل سوم : در تعديد قوتهاى نفس انسانى وتميز آن از ديگر قوى . فصل چهارم : در آنكه انسان اشرف موجودات عالم است . فصل پنجم : نفس انسان را كمال ونقصانى است . فصل ششم : كمال نفس در چيست وكسر كسانى كه مخالفت با حق كرده . فصل هفتم : در بيان خير وسعادت كه مطلوب رسيدن به كمال است . 2 - در مقاصد ، مشتمل بر ده فصل : فصل اول : در حد وحقيقت خلق وبيان امكان تغيير اخلاق . فصل دوم : در آنكه صناعت تهذيب اخلاق شريفترين صناعات است . فصل سوم : اجناس فضائل كه مكارم اخلاق عبارت از آن چند است . فصل چهارم : در انواعى كه در تحت اجناس فضايل باشد . فصل پنجم : در حصر اضداد آن اجناس كه اصناف رذائل باشد . فصل ششم : در فرق ميان فضائل وآنچه شنيعه فضائل بود . فصل هفتم : در بيان شرف عدالت بر ديگر فضائل . فصل هشتم : در تربيت اكتساب فضائل ومراتب سعادات . فصل نهم : در حفظ صحت نفس . فصل دهم : در معالجه امراض نفس . مقاله دوم : در تدبير منازل ، مشتمل بر پنج فصل : فصل اول : در سبب احتياج به منازل ومعرفت اركان آن وتقديم مقدمات آن . فصل دوم : در معرفت سياست وتدبير اموال واقوات . فصل سوم : در معرفت سياست وتدبير اهل . فصل چهارم : در سياست وتدبير اولاد وتأديبشان ورعايت حقوق پدران ومادران . فصل پنجم : در معرفت سياست وتدبير خدم وعبيد . مقاله سوم : در سياست مدن ، مشتمل بر هشت فصل : فصل اول : در سبب احتياج به تمدن وشرح ماهيت وفضيلت اين علم . فصل دوم : در فضيلت محبت واقسام آن . فصل سوم : در اقسام اجتماعات وشرح احوال مدن . فصل چهارم : در سياست ملك وآداب ملوك . فصل پنجم : در سياست خدمت وآداب اتباع ملوك . فصل ششم : در فضيلت صداقت ومعاشرت با اصدقاء . فصل هفتم : در معاشرت با اصناف خلق . فصل هشتم : در وصاياى منسوب به افلاطون .ملاحظات
آغاز : « حمد بىحد ومدح بىعد لايق حضرت عزت مالك الملكى باشد كه همچنانكه در بدو فطرت اولى » .ملاحظات
انجام : « وبعد از آن سخن قطع كنيم خداى تعالى همگنانرا توفيق اكتساب خيرات واقتناء حسنات كرامت كناد وبر طلب مرضات خود حريص گرداناد » .