تاریخ اسلام: وضعیت علمی قم در عصر صفویه

با ظهور دولت صفویه و گسترش آیین شیعه در ایران، شرایط مناسبی برای فعالیت شیعیان پدید آمد. شهر قم نیز به خاطر سابقه‌ای دیرین که در حمایت از تشیع داشت و اینکه اهالی این شهر از زمان قدیم به پیروی از اهل بیت پیامبر(ص) مشهور بودند، در این زمان موقعیتی ممتاز یافت. تلاش علمای نامدار و توجه ویژه بزرگان دولت صفوی برای گسترش علم و دانش در این شهر باعث رشد و شکوفایی محیط علمی قم شد.خلاصه ماشینی:"میرمحمد مؤمن از ادبا و شعرای عصر شاه طهماسب صفوی در اوایل قرن ده ساختن آن را شروع کرد و پس از مدتی امیر محمد مؤمن شاملو، از امرای شاه حسین صفوی در سال 1113 به تکمیل بنای آن همت گماشت و کتابخانه آن را با کتب خطی بسیاری غنی کرد؛ ولی در سال 1135 در حمله افاغنه این مدرسه به انبار آذوقه و علوفه تبدیل شد و به نام تحویل خانه مشهور گشت و کتب آن هم به یغما رفت و مدرسان آن هم فراری و متواری شدند (فیض قم9431 ج2، ص653). علمای بزرگی در مدرسه‌های علمیه قم در عصر صفوی به تحصیل و تدریس اشتغال داشتند که معروف‌ترین آنها عبارت است از: صدرالمتألهین، فیض کاشانی، مولی عبدالرزاق لاهیجی، قاضی سعید قمی، مولی محمدطاهر قمی. تحصیلات اولیه خویش را در شیراز آغاز نمود و برای ادامه تحصیل و دست یافتن به مدارج علمی بالاتر به اصفهان رفت و در آنجا در محضر دو استاد بزرگ خود شیخ بهاءالدین محمد عاملی (م1031) و میرداماد (م1040) کسب علم نمود (همان، ص193). سرانجام در سال 1098 (مدرس 4731 ج3، 094 تهرانی، بی‌تا، ج6، 751 قم5831 ص854)، یا در سال 1100هجری (حسینی اشکو0831 991 سبحان8731 11 ص332-333) وفات کرد و در پشت قبر جناب زکریا بن آدم قمی صحابی بزرگ امام رضا(ع) در قبرستان شیخان قم به خاک سپرده شد (قم5831 458 خوانساری اصفهان0631 ص265).".