هنر گچبری در معماری اسلامی ایران

"براساس یافته‌های باستانشناسان شوروی در کاخهای‌ نسا و کاوشهای پرفسور هر تسفلد در کوه خواجه،در روزگار اشکانیان از گچ هم برای پوشش دیوارهای خشتی‌ استفاده شده که روی قسمتهای گچ‌کاری شده را معمولا با نقوش و تصاویر انسانی و حیوانی رنگ‌آمیزی و نقاشی‌ کرده‌اند و هم به صورت کنده‌کاری کار شده است که نمونهء به دست آمده از کوه خواجه مربوط به سدهء نخستین میلادی‌ با یک طرح ساده هندسی(صلیب شکسته و خطوط مستقیم‌ و دوایر متداخل که به شکل زیبایی درهم ادغام شده و تکرار گردیده ساخته شده است‌2. (تصویر 3) 7-گچبری مشبک(توری) اولین نمونه به دست آمده از این شیوه متعلق به داخل‌ طاقنمای محراب مسجد جامع نیریز(تصویر 4)است که‌ (7)-پیرنیا،محمد کریم؛شیوه‌های معماری ایران،تدوین مهندس‌ غلامحسین معماریان،تهران،نشر هنر اسلامی،چاپ اول،زمستان 9631 (ص 951-161)همچنین برای تدوین این قسمت از راهنمائیها و درسهای جناب دکتر لطیف ابو القاسمی تحت عنوان شیوه‌های معماری ایرانی‌ بهره جسته‌ام سال 0731. پرفسور پوپ قرن هشتم هجری را که با سلطنت‌ ایلخانان مغول مقارن است،عهد گچ یا قرن گچ نامیده است‌ زیرا معتقد است که در تزئینات باقی مانده از این دوره همه‌ جا غلبه با گچ است و هنرمندان این دوره در مساجد و بقاع‌ و آثار دیگر بر جای مانده از آن زمان با گچ آثار بدیع و دلپذیری خلق کرده‌اند که موجب اعجاب و تحسین است و یقینا شهر اصفهان بهترین آثار گچبری با طرح آجرکاری‌ دروغین متدوال شده است،روش کار در این تکنیک بدین‌ (21)-پیرنیا؛همان منبع،برای تدوین و نگارش این قسمت علاوه‌بر کتاب معماری ایران نوشته پیرنیا از مباحث مطروحه در جلسات درس دکتر ابو القاسمی تحت همین عنوان(شیوه‌های معماری ایران)بهره جسته‌ام.".