هنر کاشی و محراب

"در مورد کاشی‌های کتیبه‌دار اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم پورتر به‌ یک خصوصیت استثنایی اشاره می‌کند،به خصوص در مورد کاشی‌های‌ مربوط به تخت‌سلیمان یا مقبره عبد الصمد در نطنز می‌گوید: این کاشی‌ها به سه قسمت تقسیم شده‌اند:بخشی در مرکز و معمولا در برگیرنده‌ی کتیبه‌های قالبی برجسته‌ای به صورت قرآنی یا داری ویژگی‌ غیرمذهبی بوده و به رنگ آبی کبالتی یا فیروزه‌ای انتخاب و شبیه کاشی‌های‌ به کار رفته در مشهد،حاشیه بالایی آنها با نقش‌های گیاهی قالبی تزیین‌ شده‌اند؛درحالی‌که بخش باریک پایین شامل حاشیه‌ای با خطوط مورب، شبیه به یک کتیبه است. یکی از با شکوه‌ترین این‌ محراب‌ها که اکنون در موزه اسلامی برلین می‌باشد، متعلق به مسجد میدان کاشان است که به وسیله‌ حسن بن عرب‌شاه امضا شده و تاریخ‌ (426/6221)را در بردارد که مشابه مقبره امام‌ جلال الدین علی بوده و در موزه بریتانیا نگهداری‌ می‌شود و دارای تزیینات متراکم و انبوه است الاطیاب ابو القاسم عبد الله بن علی بن محمد بن ابی طاهر القاشانی مورخ و دانشمند است که این اثر را در سال 007 هجری قمری تألیف کرده است. کاشی‌های برجسته و معرق خوب در محراب مسجدی دیدیم، خیلی تماشایی و معتبر است و فرنگی‌ها همان را اقلا دو هزار تومان می‌خرند و حیف که اخر بهر تدبیر باشد خواهند ربود!10 مورد این محراب نکته‌ای را باید مورد توجه قرار داد: تصویر دو قطعه کاشی که در موزه ویکتوریا آلبرت لندن نگهداری می‌شود با نام حسن بن عربشاه النقاش در بخش لوحه‌های مندرج در کتاب عرایس‌ الجواهر و نفایس الاطیاب به عنوان بخشی از کتیبه محراب مسجد میدان‌ کاشی معرفی شده است که درست نیست،زیرا در پای محراب مذکور نام‌ سازنده آن«عمل الحسن بن عربشاه»بدون لقب آمده است و در تصویر محراب نیز کاملا مشهود است.".