نقش سیاسی بانوان شیعه در پیشبرد تشیع در نیمه دوم عصر امامت

زنان در طول تاریخ اسلام نقش های پیدا و پنهان بسیاری را ایفا نموده اند. در تاریخ تشـیع نیـز نقـش آنـان در پیشبرد این مذهب مشاهده میشود. نقش سیاسی زنان یا تعامل منفی آنان با نظام حاکم از عصر امام صادق 1 تا پایان غیبت صغری در خور توجه است . این دوره تقریبا دویست ساله از سال 114 شروع امامت امـام ششـم (طبق قول مشهور) تا سال 329 را در بر دارد که از آن به نیمه دوم عصر امامت تعبیر میشود. این تعامل منفی با راهبرد مبارزاتی تقیه در سایه رهبری امامان شیعه رقم میخورد. محورهـای نقـش سیاسـی زنـان در جهـت پایایی تشیع به عنوان جریان مخالف حکومت ، در چند مورد میتواند خلاصـه شـود؛ روایـت گـری روایـات بـا مضامین سیاسی و احتجاج با بزرگان مذهب عامه از آن جمله اند. کارگزاری امامان معصوم و وصایت پذیری نوع دیگری از نقش سیاسی آنان است . علاوه بر آن اقدامات برخی زنان در محافظت از جـان امـام معصـوم مـؤثر میافتد. همچنین ضمن جریان مهاجرت علویان به نواحی دور از حکومت ، عده ای از بانوان علوی نیز مهاجرتی با رویکرد سیاسی به مناطقی از جمله مصر داشته اند و در رشد تشیع در مصر منشـأ اثـر بـوده انـد. در مجمـوع اقدامات سیاسی بانوان شیعه در پیشبرد تشیع و پایایی آن نقشی بسزا داشته است .خلاصه ماشینی:"این انتقاد نیز سست و بیاساس بوده و چیزی نیست کـه بتـوان بـه آن در انکـار نمـودن فرزند حسن بن علی، اعتماد و اطمینان کرد، به خاطر اینکه وصیت حسن 1 به مادرش ، مؤیـد این مطلب است که وی میخواسته ولادت و وجود فرزند خـود را پنهـان داشـته و از ریخـتن خونش به دست آنان که چنین کاری را حلال میدانسته اند، جلوگیری کند؛ زیرا اگر در وصیت ، نامی از فرزند خود میبرد و یا شخصا به او وصیت میکرد، بدون تردید نقض غرض میشـد و مقصود عالی و هدف نهایی که حفظ کردن «مهدی» برای زمان لازم و مناسب بود، به دسـت نمیآمد، خصوصا حسن بن علی مجبور گردیـد، اسـامی درباریـان مخصـوص خلیفـه ؛ ماننـد: «مولای واثق »، «مولای محمد بن مأمون »، «فتح بن عبد ربه » و غیر آنان از شهود معـروف زمان را در وصیت نامه درج کند تا اینکه وصیت از نظر دولـت عباسـی، معتبـر شـده و موجـب حساسیت آنان نسبت به فرزندش نشده و سبب کوشش آنان برای پیدا کردنش نگردد و ضـمنا شیعیان را از تهمت اعتقاد به وجود فرزندی برای خود و نیز از اعتقاد به امامتش برهاند. نقش سیاسی بانوان دوره پایانی امامت بسیار برجسته و تعیین کننده بوده است ؛ هرچند به لحاظ تعداد و فراوانی بانوان اثرگذار در مقایسه با عصر امام صادق 1 تـا زمـان امـام رضـا1 بسیار محدودتر است ، شرایط سیاسی به گونه ای رقم میخورد که پیچیدگی گام های استوار این زنان پایایی شیعه اثنیعشری را رقم میزند؛ بانوان خانـه امـام حسـن عسـگری1 عهـده دار مراقبت از جان امام خردسال شیعه میشوند و در روزهای آغازین غیبت صـغری پنـاه شـیعیان سردرگم و پاسخ گوی تحیرشان میگردند.".