توسعه حرم حضرت معصومه و افزايش زائران قم در دوره ناصرالدين شاه

دوره سلطنت ناصرالدين شاه، دورهاي درخشان در عمران و آباداني قم است. در زمان وي درحوزه رفاهي، عمراني و بهداشتي اقدامات اساسي در قم انجام داد. اين شاه قاجار در ادامهفعاليت هاي عمراني اسلافش در قم، به توسعه و عمران شهر قم دست زد. توسعه فيزيكي حرمحضرت معصومه و ساخت صحن اتابك از دست آوردهاي دوره سلطنت ناصرالدين شاه در موردشهر قم است كه در اين پژوهش به آن خواهيم پرداخت. با رسمي شدن تشيع در ايران، شاهانقاجار به اماكن مذهبي شيعيان در ايران و عراق، اهميت بيشتري دادند و براي كسب مشروعيتبيشتر، هزينه هاي زيادي را براي توسعه اين اماكن مذهبي صرف كردند. در اين راستادولتمندان عصر قاجار نيز هم به واسطه كسب مشروعيت مذهبي در نزد عامه و هم به دليلتمايلات مذهبي خود، در برآوردن هزينه هاي ساخت اين اماكن مذهبي دخيل شدند. يكي ازاين اماكن مذهبي، شهر قم بود. تا دوره ناصرالدين شاه، حرم حضرت معصومه شامل گنبد حرمو صحن عتيق بود. با توسعه شهر قم و ساخت راه جديد تهران به قم كه با افزايش زائرانحضرت معصومه همراه بود، فضاي فيزيكي حرم قم، براي سيل عظيمي از شيعيان كه برايزيارت حرم حضرت معصومه(ع) از داخل و خارج كشور به قم مي آمدند كافي نبود. ميرزا علياصغر امين السلطان در راستاي رقابت هاي پنهان دولتمردان قاجاري براي كسب مشروعيتمذهبي، به دستور و حمايت ناصرالدين شاه، به ساخت ابنيه جديدي در حرم حضرت معصومهدست زد و با صرف هزينه هاي فراواني موفق شد صحني جديد با معماري زيبا در كنار صحنعتيق ايجاد كند كه به صحن اتابك مشهور گشت. خييرين نيز در كنار امين السلطان، درتكميل شدن و تامين هزينه هاي ساخت حرم حضرت معصومه(ص) كمكهاي شاياني كردند. بااين اقدامات، زائران حرم حضرت معصومه در رفاه نسبي تري نسبت به دوره هاي قبل قرارگرفتند.