شهر باستانی قم، که احیای آن را بعد از آن که به دست اسکندر ویران شد به قباد ساسانی نسبت میدهند، به سال 23 قمری، به دست اعراب فتح شد. با مهاجرت گستردهی شیعیان به قم در پایان سدهی سوم این شهر، به شهری شیعی مذهب بدل شد و این تحول مذهبی موجب شکوفایی آن شد. در مقالهی حاضر ضمن اشارهای گذرا به موقعیت جغرافیایی و جغرافیای تاریخی قم در عهد باستان و قرون اولیهی هجری، به چگونگی فتح این شهر توسط اعراب مسلمان پرداخته شده و پیآمدهای سیاسی، مذهبی اجتماعی ناشی از استقرار قبایل عرب شیعی در این شهر طی قرنهای اول و دوم هجری مورد بررسی قرار گرفته است.