معماری اسلامی ایران

"سادگی این‌ ساختمان‌ها آن‌ها را از برج‌های مقبره‌ای آجری متمایز می‌سازد که از سال 442 ه0501?یلادی به‌ این طرف ساخته شده‌اند و نقوش سطحی آن‌ها شبیه‌تر به مناره‌های هم‌زمان خود بوده و از نظر ظاهری نیز چندضلعی می‌باشند. معیارها به نحو یکسانی بالا نبودند، و در میان 500 طاق قوسی عجیب مسجد جامع‌ اصفهان بسیاری از آن‌ها می‌بایست تحت مرمت‌های‌ متعددی قرار گرفته باشند و در اغلب موارد گنبدها نه تنها از گنبدهای دوره ساسانی بزرگ‌تر بودند بلکه‌ تناسب‌های اصلاح شده بیش‌تر و پوشه‌های بسیار نازک‌تری را نشان می‌دادند. تأکید معماران تیموریه بر اندازهء صرف در این دوره نیز ادامه یافت و خود را همانند منطقه افزوده سطحی یک مجتمع زیارتگاهی، به‌آسانی در تناسب‌های بزرگ‌تر یک ساختمان معین‌ نشان داد و با مسجد امام و زیارتگاه مشهد که اولی‌ بزرگ‌ترین مسجد و دومی بزرگ‌ترین زیارتگاه کشور هستند،به اوج رسید و برای مشکلات معماری‌ روش‌های متعدد و جدیدی را به‌کار گرفت-و درواقع‌ آن‌ها را تشویق کرد. اثر اصلی دوره نادرشاه در اوایل قرن 12 هجری/ 18 میلادی،یعنی مقبره عظیم وی در کلات نادری‌ برخلاف این قاعده است و بار دیگر یک شکل بسیار منسوخ و قدیمی را-یک برج مقبره‌ای چندضلعی با ستون‌های توکار-می‌آفریند اما سنگچین‌های زیرین‌ منحنی شکل سنگی به همراه برجستگی‌های گل و گیاهدار از یک ذوق مغولی برخوردارند که کاملا برای‌ مقبره فاتح دهلی مناسب به‌نظر می‌رسد. مسجد وکیل ستون‌دار(که در سال 1187 هجری 4-1773 میلادی) از سالن‌های جانبی‌ مسجد امام تقلید می‌کند و از صحت و اعتبار سرستون‌ها کاسته است درحالی‌که ایوان حیاط آن‌ برجک‌های جانبی به شکل سبک هندسی دارد که‌ به‌عنوان مناره‌های جایگزین عمل می‌نمایند.".