سیری بر تاریخ و ویژگی های تاریخی شهر قم

"شهر قم نیز به سرعت توسعه یافت و باروی حصار آن‌ از ده‌هزار گام بالا گرفت و مردم قم چنان عظمت و اهمیت‌ یافتند که گویی در کشور نیمه مستقل کوچکی در قلب‌ دار الاسلام زندگی می‌کردند،چنان‌که در آغاز ظهور خلفای عباسی و ابتدای خلافت سفاح در سال 231 هـ ق تا اواخر دورهء هارون از پرداخت باج و خراج خودداری‌ می‌کردند و در زمان هارون،قم از اصفهان مستقل شد. در منابع‌ تاریخی از شورش‌ها و مخالفت مردم قم با پرداخت خراج‌ در دورهء حکومت مأمون،معتصم،معتز،معتمد و مجازات سنگینی که متحمل شدند،یاد شده است؛که‌ گاهی شهر را با ویرانی و خرابی نیز مواجه کرده است. در این دوره‌ هم به قم صدمات و لطمات بسیاری وارد آمد و چون نوبت‌ به آقا محمد خان قاجار رسید(8021 هـ ق)به منظور کشورگشایی و اضمحلال دولت زندیه عازم اصفهان و فارس و کرمان شد و بر سر راه خود به تسخیر قم همت‌ گماشت،زیرا حاکم زندیه دروازه‌ها را بسته بود و امیر قاجار در اراضی کمیدان خیمه و خرگاه افراشته می‌کوشید تا شاید با تدبیر شهر را مسخر سازد و سرانجام با خیانت‌ دروازه‌بان دروازهء ری که از علی اللهیان قم‌رود بود،شهر تصرف شد و باز هم گروهی از مردم کشته شدند و خانه‌ها طعمهء حریق شد و سپس آقا محمد خان از شهر قم خارج‌ گردید. در دورهء اسلامی،قم همواره محل اقامت گروه بسیاری‌ از علما و دانشمندان بوده و در میان آنان کسانی وجود داشتند که از وضع مالی خوبی نیز برخوردار بودند،مانند علی بن بابویه قمی که در زمان خود رئیس علمای قم بود و در بازار قم تجارت‌خانه‌ای داشت‌.