درآمد: مشروطه استبداد را تشدید کرد

جستارهایی از مبارزات روحانیون در مقاطع مختلف از زبان و بیان آیت الله بهجت در این نگارش گفته شده است. از مشروطه تا کشف حجاب در دوره پهلوی گزارشی از بیانات و فرازهایی از اعتقادات آیت الله بهجت در این مورد تدوین شده است... معاریف اهل فضل در نجف اشرف نقل می‌کردند که عده‌ای از مشروطه‌خواهان بعداز شهادت شیخ فضل الله نوری،نزد مرحوم آخوند خراسانی رفتند و از او خواستند که علیه مرحوم آخوند ملا قربان علی که از اول مخالف مشروطه بود و زهد او هم معروف بود، آقا ضیا عراقی می‌فرمود:«تعجب از این‌که باید مرد و زن ایرانی درلباس شبیه انگلیسی‌ها بشود،چراآنها در لباس سنتی شبیه ایرانی‌هانمی‌شوند؟!»،لذا آقایی که معتقد به مشروطه بود و برای نماینده شدن درمجلس هم تلاش می‌کرد،گفت:«بعداز بیست سال فهمیدیم که به سودانگلیس تلاش می‌کردیم!» آیت الله آخوند حاج ملا محمد کاظم خراسانی. یکی دو سال انتخابات تشکیل دادند،دراین جریان نیز مرحوم شیخ شریعت و سیدیزدی و آقا سید ابو الحسن اصفهانی و میرزامحمد تقی شیرازی نوشتند و فتوا دادند که:«شرکت در انتخابات حرام است!»ولی خدا می‌داند همه را با چه وضع فجیعی ازنجف و عراق بیرون و به ایران تبعید کردند،به حدی که مامور نگذاشت تا مرحوم آقاسید ابو الحسن اصفهانی لباسش را بپوشد!57 ***انگلیس وقتی دید علمای نجف و کربلا[باانتخابات]مخالفت می‌کنند،همه را دسته دسته به ایران تبعید کرد تا اینکه بعد ازگذشتن مدتی و پس از دخالت و وساطت دولت ایران،اجازه دادند به نجف و کربلابرگردند و از آنها تعهد و امضا گرفتند کهدیگر در امور سیاسی عراق دخالت نکنند؛لذاوقتی افراد نزد آقا سید ابو الحسن(رحمه الله)می‌آمدند،ایشان می‌فرمودند:«از ما امضاگرفته‌اند که در سیاست دخالت نکنیم." از زبان آیت الله اشعری نقل شده است که از دایی خود شنیده اند شبی که جنازه آیت الله شیخ فضل الله نوری را به قم در حجره گذاشتند از داخل حجره صدای تلاوت قرآن را میشنیده اند ایشان هر چقدر به دنبال صاحب صدا میرود کسی ر ا نمیبیند پس یقین میکند کسی که قرآن میخواند جنازه آیت الله شیخ فضل الله نوری است. نقل خاطره ای از آیت الله مرعشی نجفی در مورد سیلی به پاسبانی که در صف نماز در مسجد بالاسر حضرت معصومه (س) زنان محجبه را مورد آزار قرار میداد و واکنش پاسبان که به ایشان میگوید: "خدمت شما هم میرسم" و رفت تا به خدمتشان برسد.