تکفیر اهل قبله بین نفی و اثبات گزارش چند متن از دوره تیموری و صفوی

The history of the discussion on " Excommunication of the people of Qibla" dates back to the early Islamic centuries when differences between the Mu'tazilites, Kharijites, and Murji'ites were pronounced. This theological issue persisted both theoretically and practically as governments and sects engaged with it. During the seventh to ninth centuries, as the Islamic world experienced relative tranquility, the escalating Safavid-Ottoman conflicts brought the matter back to the forefront. During this period, some Sunnis vehemently advocated for the Excommunication of the people of Qibla, asserting its plausibility. However, moderate Sunni scholars sought to narrow the scope of this concept and create grounds for rejecting the takfir of the people of Qibla. This article introduces and examines some unpublished texts on this subject, as well as reports on some lesser-known printed works from the Safavid era.

پیشینه بحث از «تکفیر اهل قبله» به قرون اولیه اسلامی باز می گردد، زمانی که اختلاف میان معتزله، خوارج و مرجئه بالا گرفت. این مسأله بعدها، همچنان به عنوان یک مساله کلامی باقی ماند، علاوه بر آن که در عمل هم، دولت ها و مذاهب درگیر آن بودند. در قرون هفتم تا نهم، اوضاع جهان اسلام آرام تر شد، اما با بالا گرفتن اختلافات صفوی ـ عثمانی، باز این مسأله جدی تر مطرح شد. در این دوره، عده ای از اهل سنت، تندروانه از تکفیر اهل قبله و امکان آن سخن می گفتند، اما شماری از علمای معتدل اهل سنت، می کوشیدند دایره آن را تنگ کنند و زمینه را برای عدم تکفیر اهل قبله فراهم کنند. در این مقاله، برخی از متون چاپ نشده در این زمینه و نیز گزارش برخی از متون چاپ شده اما ناشناخته از آثاری که در دوره صفوی در این باره نوشته شده، معرفی شده است.