نگاهی به تأثیرپذیریهای ّ کلام امامیه از کلام اشعری و فلسفۀ سینوی و عرفان ابن عربی و حکمت صدرایی

In different eras, Imamiya theology has been impacted by various important intellectual currents in Islamic civilization. Among all, Mu;tazila theology, Ash’ari theology, Avicennism, Ibn Arabi’s mysticism, and Sadrāie’s wisdom are the most important and effective schools on Imamiya theology. The most important developments in Imamiya theology, which led to the emergence of distinct theological schools and currents in Imamiya theology are due to the effects of the mentioned schools. In the previous issue of this journal, apaper titled “Imamiya Theology and Mu’tazila Discourse (Some consideration regarding the issue of the impact of Mu’tazila theology on Imamiya theology)” was published which talks about the influence of Mu’tazila theology system on Imamiya theology. This paper explains about the fact that Imamiya theology has been influenced by Ash’ari theology, Avicennism, Illuminationism, Ibn Arabi’s mysticism, and Sadrāie’s wisdom. Knowing about these effects is quite helpful in the way we face the Imamiya theological texts, and reminds us to take other schools and their impacts in consideration as well.

کلام امامیــه در ادوار مختلــف تحتتأثیــر جریان ّ هــای مطــرح و متنــوع فکــری ّ در تمــدن اســلامی قــرار گرفتــه اســت و از جهــات گونا گــون و بــه درجــات متفــاوت از آنهــا اثــر پذیرفتــه. کلام معتزلــی، کلام اشــعری، فلســفۀ ســینوی، عرفــان ابــن عربــی و حکمــت صدرایــی مهم ّ تریــن مکاتــب فکــری اثرگــذار بــر کلام امامیــه در دورههــای مختلــف بــوده اســت. عمده ّ تریــن تحــولات رخ ّ داده در کلام امامیــه کــه موجــب پدیدآمــدن مکاتــب و جریانهــای کلامــی متمایــز در کلام امامــی شــده اســت برخاســته از همیــن اثرپذیریهــای ّ متکلمـان امامـی از مکاتـب فکـری یادشـده اسـت. در نوشـتاری کـه در شـمارۀ پیشـین همیـن ّ مجلـه زیـر عنـوان «کلام شـیعی و گفتمـان معتزلـی (ملاحظاتـی در بـاب مسـئلۀ تأثیرپذیـری ّ کلام امامیــه از کلام معتزلــه)» منتشــر شــد، بــه اثرپذیری ّ هــای کلام امامیــه از  کلام معتزلــی ّ پرداختیـم. ا کنـون در مقالـۀ حاضـر بـه اصـل تأثیرپذیـری کلام امامیـه از کلام اشـعری، فلسـفۀ سـینوی، فلسـفۀ اشـراقی، عرفـان ابـن عربـی و حکمـت صدرایـی اشـاره می ّ کنیـم. توجـه بـه ایـن اثرپذیری ّ هـا، در نحـوۀ مواجهـۀ مـا بـا متـون کلامـی امامی ّـه بسـیار مؤثـر و راهگشاسـت و بـه مـا یـادآوری می ّ کنـد بـه هنـگام مطالعـۀ آراء و آثـار متکل ّ مـان امامـی تأثـرات اندیشـگی آنهـا ّ را از مکاتـب فکـری دیگـر مـد نظـر قـرار دهیـم.