نسخه شناسی مصاحف قرآنی 1 قرآن 1200 ، در موزۀ آستانه حضرت معصومه: قرآنی از عهد مأمون عباسی یا قرن پنجم هجری

The Qur’ān manuscript No. 1200, in the Āstān-e Qum Shrine Museum, contains the 30th juz’ of the Qur’ān, and is written in eastern or New Style Kufic script. Nearly 60 years ago, when the manuscript was restored, a note was discovered in itsbeginning, stating that the manuscript was written in 198 AH, in time of Abbasid caliph, al-Ma’mūn. Therefore, some consider it to be the oldest dated Qur’ān whose diacritic is original. Having a codicological and textual overview of the work, the article shows that the date 198 AH, which was assigned to the copying of this MS is too early, and was probablyadded to the beginning of the MS later. The manuscript handwriting follows Kufic style and belongs to the school of a Ghaznavid scribe, Uthmān b. al-Hussain al-Warrāq, but in some ways it is not sufficiently precise including the fact that the scribe made many mistakes in writing the Qur’ānic text. Furthermore, the orthography and syllables of thewords follows Qiyāsi orthography (a complete or non-Uthmānīc rasm), and the manuscript’s variant readings (qirā’āt) is mainly based on Abū ‘Amr (from Basra). These are all the features that justify the dating of the original version of book in the late fifth century AH.

نسخۀ قرآنی شمارۀ 1200 در موزۀ آستانۀ حضرت معصومه (س) حاوی جزو سی‌ام قرآن به خط کوفی متأخر و مشرقی است. قریب 60 سال پیش، هنگام مرمت نسخه، نوشته‌ای در آغاز آن یافت شد که تاریخ کتابت آن را به سال 198 هجری و در عهد مامون عباسی می‌رسانید. از همین رو، برخی آن را قدیم‌ترین قرآن تاریخ‌دار، و ترقیم آغازین آن را اصیل دانسته‌اند. مقالۀ حاضر ضمن مروری نسخه شناختی و متن شناسانه بر این اثر، نشان می‌دهد که تاریخ 198 برای کتابت این نسخه بر روی کاغذ، بسیار زودهنگام، و احتمالاً جعلی متأخر و افزوده شده به آغاز نسخه است. خط نسخه از سبک کوفی ایرانی و مکتب عثمان بن حسین وراق غزنوی پیروی می‌کند، اما در برخی جهات از دقت کافی برخوردار نیست؛ از جمله آنکه سهو و اشتباه کاتب در نگارش متن آیات بسیار زیاد است. همچنین رسم و هجای کلمات از املای قیاسی (رسم کامل و غیرعثمانی) پیروی می‌کند و قرائت نسخه نیز عمدتاً بر مبنای قرائت ابوعمرو بن علاء (قاری بصره) است. این‌ها همه ویژگی‌هایی است که تاریخ گذاری کتابت اصل نسخه را در اواخر قرن پنجم هجری موجّه و مقبول می‌سازد.