رباعیات خیّام و رباعیات خیّامانه در سفینۀ یحیی توفیق، جُنگ 14456 کتابخانۀ گنج‌بخش و سفینۀ 534 کتابخانۀ مجلس

 In the library of the Majlis, there is a Safinah belonging to the tenth century AH, which after the Jung 14456 of Ganjbakhsh Library (probably belonging to the late eighth century AH), is the second collection much similar with the Safinah of Yahyā Tawfiq (dated 754 AH). Through the editing of this Safinah, the authors found out that although Mir Afzali in the book “ Khayyam's quatrains in ancient sources” used the Jung number 14456 of Ganjbakhsh library, but among the quatrains attributed to Khayyam in that Jung, six quatrains are still not found in his book. Also in Yahyā Tawfiq's Safinah, two quatrains of Khayyam or the ones attributed to him, with a different handwriting, but without mentioning his name, are available and are introduced for the first time in this article; In addition, although the Safinah number 534th Library of the Majlis was provided in the tenth century AH, but because this Safinah is also the third compilation of the two ancient Jungs and while preserving their original structure, the validity of the ten quatrains recovered from this Bayaz should also be considered as the same verses mentioned in the previous two Safinah and should pay serious attention to Khayyam or similar to Khayyam's quatrains in this Jung. Therefore, the present article tries to offer the recovered quatrains of these three Safinah as a supplement to the book of Khayyam's quatrains in ancient sources and to check the accuracy of their attribution to Khayyam by using the sources.    .

 در کتابخانۀ مجلس، سفینه‌ای متعلّق به سدۀ دهم هجری وجود دارد که پس از جُنگ 14456 کتابخانۀ گنج‌بخش (به‌احتمال بسیار متعلّق به اواخر قرن هشتم هجری)، دومین بیاضی است که به سفینۀ یحیی توفیق (مورّخ 754ق.)، گردآوردۀ سعدالدّین الهی/ آلهی شباهت بسیار دارد. نگارندگان از رهگذر تصحیح این سفینه دریافتند که هرچند میرافضلی در کتاب رباعیات خیّام در منابع کهن از جُنگ 14456 کتابخانۀ گنج‌بخش بهره برده، امّا از میان رباعیات منسوب به خیّام که در آن جُنگ آمده، شش رباعی در کتاب ایشان نیامده است. همچنین در سفینۀ یحیی توفیق هم دو رباعی از خیّام یا منسوب به او و یک رباعی خیّام یا خیّامانه، به خطّی متفاوت از متن، امّا بدون اشاره به نام او آمده، که برای نخستین بار در این نوشتار شناسانده می‌شوند؛ افزون بر اینها، گرچه سفینۀ 534 کتابخانۀ مجلس در سدۀ دهم هجری فراهم آمده، امّا به دلیل آنکه این سفینه هم تدوین سومی از دو جُنگ کهن پیشین و با حفظ ساختار اصلی آنهاست، باید اعتبار ده رباعی بازیافته از این بیاض را نیز از گونۀ ابیات دو سفینۀ پیشین دانست و بایسته است به رباعیات خیّام و یا خیّامانه در این جُنگ توجّه جدّی شود. بنابراین نوشتار حاضر می‌کوشد رباعیات بازیافتۀ این سه سفینه‌ را به‌عنوان تکمله‌ای بر کتاب رباعیات خیّام در منابع کهن ارائه دهد و با استفاده از منابع، صحّت انتساب آن‌ها را به خیّام بررسی کند.  .