بررسی رباعیات عصمت بخارایی

Iṣmat Bukhāraāī was one of the famous Transoxiana poets in the late 8th and early 9th centuries. His poems were very popular during his lifetime. According to one narration, he died in 829  and another narration in 840 AH. Basāṭī Samarkandi and Khiyāl Bukhāraāī were among his students, and Sultan Khalil, the grandson of Timur, had great respect for him. The Divan, which exists now and is attributed to Iṣmat Bukhāraāī, contains 7,500 verses of poetry, including odes, sonnets, fragments, quatrains, tarjiats and monographs. Although this book was published once in 1366, it lacks the characteristics of a scientific edition. In the examination of the published version and some old manuscripts of his Divan, it was found that in the 9th century, one of the compilers of his Divan added the Quatrains of Kamāl Esfahani, Anvri, Ohadi Maraghei and others to his Divan. Also, some definitive quatrains of the poet have not been included by the editor of his Divan. The purpose of this article is to examine these two issues.    .

 عصمت بخارایی از شاعران نامدار ماوراء النهر در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم بود. اشعار او در زمان حیاتش رواج و روایی فراوانی داشت. وی به روایتی در سال 829 و به روایت دیگر در 840 ق درگذشت. بساطی سمرقندی و خیالی بخارایی از شاگردان او بودند و سلطان خلیل نوۀ تیمور، برای او احترام زیادی قائل بود.  دیوانی که از عصمت بخارایی موجود است، دربردارندۀ 7500 بیت شعر اعم از قصاید، غزلیات، قطعات، رباعیات، ترجیعات و مفردات ‌است. این کتاب با اینکه یک نوبت در سال 1366 به چاپ رسیده، فاقد ویژگی‌های یک تصحیح علمی است. در بررسی نسخۀ چاپی و چند دستنویس کهن دیوان عصمت بخارایی، مشخّص شد که در سدۀ نهم هجری یکی از گردآورندگان دیوان عصمت، رباعیات کمال اصفهانی، انوری، اوحدی مراغه‌ای و دیگران را به دیوان او الحاق کرده است. همچنین، برخی از رباعیات مسلّم شاعر، از چشم مصحّح دیوان او پوشیده مانده است. هدفِ این مقاله، بررسی این دو موضوع است.    .