کُشته آن قدر فزون است کَفَن نتوان کرد: معرفی و نقد کتاب «مجموعۀ آثار ابن‌خفیف شیرازی»

Ibn Khafīf Shirazi was one of the greatest Sufis of the 4th century AH and the chief Sheikh of Shiraz. He studied under eminent scholars of his time in jurisprudence, hadith, theology, and mysticism, including Abu al-Hasan Ash'ari, Ruwaym Baghdadi, and Hallaj. Ibn Khafīf produced numerous works, but today only a handful of his writings have reached us in the form of a few treatises. In addition to these works, hundreds of quotations from him exist in mystical, historical, and theological texts. Over the past seven decades, scattered efforts have been made to authenticate and present the surviving works of Ibn Khafīf, which have underscored the need for compiling a comprehensive collection of his works. Last year (1402 AH), a two-volume book titled "Collected Works of Ibn Khafīf Shirazi," compiled by Moein Kazemi Far, was introduced to the scholarly community. The first volume of the book includes "Awṣāf al-Qulūb" attributed to Ibn Khafīf, while the second volume reprints five treatises by Ibn Khafīf along with their translations. Unfortunately, this collection has many shortcomings to the extent that it cannot adequately fill the void of the "Collected Works of Ibn Khafeef," and we must still await further discoveries and efforts. This article discusses some of the deficiencies found in this collection.

ابن‌خفیف شیرازی یکی از بزرگ‌ترین صوفیان سدۀ چهارم هجری و شیخِ مشایخِ شیراز است. او در فقه و حدیث و کلام و تصوف نزد عالمان طراز اول عصر، از قبیل ابوالحسن اشعری و رُوَیم بغدادی و حلاج، شاگردی کرده است. ابن‌خفیف آثار متعددی داشته است که امروز جز چند رسالۀ انگشت‌شمار چیزی از نوشته‌های او به دست ما نرسیده است. علاوه بر این آثار، صدها نقل‌قول از او در آثار عرفانی و تاریخی و کلامی وجود دارد. در هفت دهۀ گذشته تلاش‌هایی پراکنده برای تصحیح و ارائۀ آثار برجای‌ماندۀ ابن‌خفیف صورت پذیرفته است. این تلاش‌ها ضرورتِ تدوین «مجموعۀ آثار ابن‌خفیف» را دوچندان کرده است. در سال گذشته (1402) کتابی در دو مجلد با عنوان مجموعۀ آثار ابن‌خفیف شیرازی به کوشش معین کاظمی‌فر به بازار علم ارائه شد. در مجلد نخست کتاب اوصاف القلوب با انتساب به ابن‌خفیف منتشر شده است و در مجلد دوم پنج رسالۀ ابن‌خفیف و ترجمه‌های آن‌ها بازچاپ شده است. متأسفانه در این مجموعه کاستی‌های بسیاری راه یافته است، به گونه‌ای که به‌هیچ‌وجه نمی‌تواند خلأ وجود «مجموعۀ آثار ابن‌خفیف» را پُر کند و همچنان باید منتظر بمانیم که «دستی از غیب برون آید و کاری بکند». در مقالۀ حاضر بخشی از کاستی‌های این مجموعه بیان شده است.