یادداشت‌های لغوی و ادبی (1)

Two Controversial Phrases in Dīwān of Ḫāqānī Širvānī This note discusses briefly two controversial phrases in two odes by Ḫāqānī Širvānī (c.a. 12th century), namely "ḫaṭṭ-e tarsā" 'Christian script' and "setāre-bastan" 'to set a curtain' (or alternatively, "setār-bastan" 'to play Setār (a musical instrument)'. Firstly I discuss the phrase "Christian Script"; this phrase has traditionally been defined as "an alphabet used by Christians",  the precise concept it denotes however, has been disputed among the modern scholars. Thus, various alphabets such as Greek, Latin, Armenian and Syriac have been suggested as the possible answers. I discuss the shortcomings of these suggestions and argue that the "Christian Script" denotes the Georgian alphabet. Finally, I discuss the phrase "Setāre-bastan". Challenging the common reading of the phrase as "setār-bastan" 'playing Setār' I argue that the accurate reading is "setāre-bastan" meaning 'to set a curtain'.

در این یادداشت به بررسی دو نکتۀ مورد اختلاف میان محققان در اشعار خاقانی شروانی می‌پردازم؛ نخست دربارۀ ترکیب «خط ترسا» در مطلع قصیدۀ ترسائیۀ خاقانی، ابتدا به نقد نظرات شارحان و محققان دربارۀ این ترکیب پرداخته و سپس استدلال می‌کنم که این ترکیب نه به الفباهای یونانی، لاتین، ارمنی و سریانی، بلکه به الفبای گرجی اشاره دارد. نکتۀ دوم مربوط به اختلاف نسخه‌ها و شارحان بر سر ضبط و معنای کلمۀ «ستاره» یا «سه‌تار» در بیتی از خاقانی است. به‌نظر بنده ضبط «سه‌تار» به‌معنای ساز مشهورِ سه‌سیم شبیه به تنبور که در تصحیح ضیاءالدین سجادی و اکثر شروح آمده ناصحیح بوده، خاقانی نام این ساز را همواره به‌صورت «سه‌تا» به کار برده و در بیت مورد بحث هم، ضبط صحیح کلمه «ستاره» به‌معنای پرده است.