نزهةالمجالس و علاءالدین فریبرز شروانشاه

The collection of quatrains Nuzhat al-Majālis, compiled by Jamāl Khalīl Shīrwānī in the first half of the seventh century AH in the region of Shīrwān, contains approximately four hundred early Persian quatrains. According to what is recorded in the final qaṣīda of the manuscript, this precious anthology of quatrains was prepared for a special gathering of ‛Alāʾ al-Dīn Shīrwānshāh. Most researchers have identified this Shīrwānshāh as Alāʾ al-Dīn Farīburz, son of Garshāsp; however, some have introduced him as Alāʾ al-Dīn Farāmarz, son of Gushtāsp. In this article, the identity of the dedicatee is clarified based on coins discovered from the period of Shīrwān rule in the first half of the seventh century AH. According to these documents, the ruler of Shīrwān from 622 to 652 AH was named Alāʾ al-Dīn Abū al-Muẓaffar Farīburz b. Garshāsp b. Farrukhzād. On coins struck in his name, the names of three Abbasid caliphs—al-Nāṣir li-Dīn Allāh (575–622 AH), al-Mustanṣir bi-llāh (623–640 AH), and al-Musta‛ṣim bi-llāh (640–656 AH)—are inscribed. These records show that “Farāmarz” and “Gushtāsp” are corruptions of “Farīburz” and “Garshāsp,” and that no such individuals actually existed in the Shīrwānshāh lineage. It is most likely that Nuzhat al-Majālis was presented to Alāʾ al-Dīn Farīburz sometime after 632 AH.

مجموعه رباعیات نزهةالمجالس که به همت جمال خلیل شروانی در نیمۀ اول قرن هفتم در منطقۀ شروان گرد آمده، دربردارندۀ حدود چهار رباعی کهن فارسی است. این رباعی‌نامۀ گرانقدر، طبق آنچه در قصیدۀ آخر نسخۀ خطی دیده می‌شود، برای مجلس خاص علاءالدین شروانشاه فراهم شده است. اغلب محققان، این شروانشاه را علاءالدین فریبرز فرزند گرشاسب نامیده‌اند؛ ولی برخی دیگر، او را علاءالدین فرامرز فرزند گشتاسب معرفی کرده‌اند. در مقالۀ حاضر، به تعیین هویت مُهدی‌الیه کتاب بر اساس سکه‌‌های به‌دست‌آمده از دوران حکومت حاکم شروان در نیمۀ اول قرن هفتم پرداخته‌ایم. طبق این اسناد، آن کسی که در فاصلۀ 622 تا 652 قمری حاکم شروان بوده، علاءالدین ابوالمظفر فریبرز بن گرشاسب بن فرخزاد نام داشته است. در سکه‌هایی که به نام او ضرب شده، نام سه تن از خلفای بنی‌عباس، یعنی الناصر لدین الله (575-622 ق)، المستنصر بالله (623-640 ق) و المستعصم بالله (640-656 ق) دیده می‌شود. طبق این اسناد، فرامرز و گشتاسب، دگرگشتۀ فریبرز و گرشاسب محسوب می‌شود و چنین افرادی در سلسلۀ شروانشاهان وجود خارجی نداشته‌اند. به احتمال زیاد، نزهةالمجالس بعد از 632 قمری به علاءالدین فریبرز اهدا شده است.  .