رهیافت ادبی به قرآن: پیشینه، نتایج و دشواری ها

In the twentieth century, in Egypt, a new movement in the Qur’anic studies arose which is known with titles such as "literary approach" and "literary school" in Arabic and European literature. In the present article, the main goal of the author is to talk about the problems and difficulties of observing the necessities of such an approach to the Qur’an in Muslim communities. The present article analysis is based on a conflict which broke out in mid twentieth century because of Muhammad Ahmad Khalafollāh’s PhD thesis in Egypt. His thesis title was Al-Fan al-Qesasi fi al- Qur’an al-Karim (the Techniques of story-telling in the Qur’an), and his supervisor was Amin Khuli. The main focus of this article is on the nature of the debate regarding this thesis which took place within and outside the university.The first part of this paper includes the literary explanationof the theory of the miracle of the Qur’an in previous periods. The second part of the paper is devoted to the literary approach of modern era.The third section incorporates examining of the assumptions, results, and outcomes of the Khalafollah’s theory in the light of the arguments raisedin the first two parts of the article. Finally, the author, in the last part, presents a description and an analysis of the problem of literary approach to the Qur’an in the contemporary era. .

در قرن بیستم میلادی در مصر جریانی نواندیشانه در مطالعات قرآنی سر برآورد که در نوشته‌های عربی و اروپایی با عناوینی چون «رهیافت ادبی» و «مکتب ادبی» شناخته می‌شود. در نوشتۀ پیش‌رو، هدف اصلی نویسندۀ مقاله، بیان دشواری‌ها و معضلات پایبندی به لوازم چنین نگرشی به قرآن در جوامع اسلامی است. تحلیل مقالۀ حاضر مبتنی بر نزاعی است که در میانۀ قرن بیستم در مصر بر سر رسالۀ دکتری محمد احمد خلف‌الله درگرفت. رسالۀ خلف‌الله، الفن القصصی فی القرآن الکریم نام داشت و استاد راهنمای او امین خولی بود. محور اصلی مقاله ماهیت بحثی است که درون و بیرون دانشگاه حول این رساله شکل گرفت. موضوع بخش نخست مقاله، تبیین ادبی نظریۀ اعجاز قرآن در ادوار گذشته است. بخش دوم مقاله به رهیافت ادبی در دورۀ معاصر اختصاص دارد. بخش سوم آن، شامل بررسی پیش‌فرض‌ها و نتایج و عواقب نظریۀ خلف‌الله در پرتو بحث‌های مطرح‌شده در دو بخش نخست مقاله است. در نهایت، نویسنده بخش پایانی مقاله را به توصیف و تحلیل معضل رهیافت ادبی به قرآن در دورۀ معاصر اختصاص داده است.